تهران و مشکلات آن


تاریخچه تهران
تهران که امروزه پایتخت کشور ایران است از پیشینه شهری چندان طولانی برخوردار نمی باشد. این شهر مدتها یکی از روستاهای کوچک ری بوده است.
تهران کهن
تهران در شمال شهر ری واقع است و دارای باغهای فراوان و میوه‌های متنوع می باشد و همچنین آب و هوای خوش دارد. پس از آنکه شهر ری دو بار مورد حمله مغولان قرار گرفت ، اهالی آن رو به بلاد دیگر منجمله تهران نهادند. کهن ترین سند فارسی موجود درباره نام تهران نشان دهنده این مطلب است که تهران پیش از سده سوم هجری قمری وجود داشته است و همچنین در نوشته‌های تاریخ نگارانی چون ابن اسفندیار، عمادالدین زکریای قزوینی و حمدالله مستوفی و برخی دیگر همگی معترفند که تهران دارای محلاتی بوده که در زیرزمین ساخته شده بود و اهالی آن در زیرزمین بیتوته می کردند.
تهران پهلوی
بی گمان دگرگونی‌های بنیادین در تهران از سال ۱۳۰۰ به بعد ایجاد شده است که به چهار دوره کاملاً جدا تقسیم می‌شود. سال ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ که در طی آن خندقها و دروازه‌ها از بین رفت و شهر از چهار جهت رو به گسترش نهاد و اندکی شکل منظم و هندسی یافت همچنین ساختمانها و تأسیسات بانک ملی، وزارت امور خارجه، شهربانی کل کشور، ایستگاه راه‌آهن، دانشگاه تهران و ایستگاه فرستنده رادیو تهران باشگاه افسران و چند بیمارستان مربوط، به این دوره می باشد. سالهای ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۲ که همزمان با جنگ جهانی دوم بوده و به دلیل پیامدهای ناشی از جنگ جهانی و مسائل و مشکلات سیاسی برآمده از آن تغییرات چشمگیری در کشور پدید نیامد. سال ۱۳۳۲ تا ۱۳۵۷ که طی آن شهر تهران به سرعت توسعه یافت و ساختمانها و شهرکها و باغراه‌ها (بلوارها)ی تازه‌ای ساخته شد و جمعیت شهر بر پایه آمار سال ۱۳۵۵ به ۴.۳۵۰.۰۰۰ نفر بالغ گردید.
تهران پس از انقلاب
دوره چهارم سال ۱۳۵۷ که همزمان با انقلاب 1357 خورشیدی، تغییر رژیم سیاسی کشور و حاصل آن تغییر چشمگیر در همه ابعاد جامعه بوده است که به وضوح شاهد آنیم، گسترش تهران در طی این سالها مربوط به عوامل چندی از جمله جنگ تحمیلی و مسئله جنگ زدگان، تمرکز همه امکانات آموزشی و بهداشتی، درمانی و رفاهی در تهران موجبات گسترش بی رویه جمعیت در این شهر گردیده است و دقیقاً همین امر سبب ایجاد معضلات اجتماعی و اقتصادی بیشماری را برای شهروندان تهرانی در پی داشته است که از آن جمله به اختصار می‌توان آلودگی محیط زیست، راهبندان‌ها و مشکلات ترابری شهری، پیشه‌های کاذب و بسیاری مسائل اقتصادی و زیستی را برشمرد. تهران مرکز کلیه وزارتخانه‌ها و ادارات و مراکز علمی کشور می باشد و هم اکنون نمایندگیهای سیاسی بیش از ۹۰ کشور جهان در تهران و اطراف آن مانند موزه ایران باستان، کتابخانه ملی، مجموعه کاخهای پیشین، بوستان‌ها و فضای سبز و موارد دیدنی دیگر نام برد.
تهران کنونی
اکنون تهران به ميان ده شهر نامطلوب جهان برای زندگی سقوط کرد و درکنارشهرهايی نظيرحراره در زيمبابوه، دوالا در کامرون وابيجان درساحل عاج در دهک پايينی جدول ۱۲۷ شهر دنيا قرار گرفت که از سوی واحد اطلاعاتی مجله اکونوميست مورد بررسی قرار گرفته اند.
تهران که تنها شهر ايرانی مورد این بررسی است ، از نظرتاسيسات زيربنايی، دسترسی به کالاهای مورد نياز، خدمات، خطرات شخصی و نيز خطر تروريسم مطالعه شده و بررسی ها روشن کرده است که نسبت به سه سال پيش دراين جدول سقوط کرده و از بيست شهر آخر به پايين ترين دهک جدول رسيده است.
اما تهران سال هاست درميان شهرهای نامطلوب زندگی قرارداشته و تغييراتی که درآن ايجاد شده، تنها جای آنرا اندکی بالا يا پايين برده است.
مشکلات تهران
دربررسی کيفيتهای مطلوب يک شهر برای زندگی، ميزان دسترسی به امکانات بهداشتی، ترافيک ، امکانات رفت وآمد، ميزان آلودگی هوا و...مورد بررسی قرار می گيرد. و تهران شهری است که با مجموعه ای از اين مشکلات دست وپنجه نرم می کند و هيچ يک ازشهرداران اين شهربا توجه به زيرساختهای ناموزون آن، نتوانسته اند کارفوق العاده ای برای شهر انجام دهند. مشکل ترافيک تهران به حدی پيچيده شده است که هيچ کس حتی نمی تواند برای آن راه حلی تصور کند. دکتر مهدی رياضی دکترای ترافيک وحمل و نقل، در سرمقاله نشريه بهبود ترافيک ، معضل ترافيک را چالش شهردار تهران خوانده است. او نوشته:" چالش شهرداربرخورد بلند مدت و برنامه ريزی شده با مسئله حمل و نقل است که نياز به برنامه ريزی همه جانبه چند وجهی و زمان بندی شده واجرای هماهنگ برنامه ها دارد. سالهاست که درتهران، هزاران طرح جامع و مقطعی برای رفع معضلات مختلف نوشته می شود وساعتها کارو هزينه های گزاف صرف می شوند، اما تنها به اين دليل که طرح ها درزمان مناسب انجام نمی شوند و یا با تاخيربه بهره برداری می رسند، هیچ کدام گرهی ازمشکلات تهران باز نکرده اند. تهران، بزرگترين بازار خودرو درکشوراست، روزانه تعداد قابل توجهی خودرو وارد اين شهر می شود، بدون آنکه بزرگراه ها به اندازه ورود خودرو گسترش يابند. خطوط مترو با بيش از دو دهه تاخير به بهره برداری رسيده اند و کسی عاقبت طرح منوريل را نمی داند.
مشکلات زيست محيطی درتهران، روز به روز بيشتر گلوی اين کلان شهر را می فشارد، اما شهرداری تهران به ظاهر بسيار خوشبخت است که حل اين معضل به عهده شهرداری گذاشته نشده است. حل مشکلاتی نظير مسکن، بهداشت، جرايم و اعتياد همچون محيط زيست درتهران برعهده شهرداری نيست. درتهران برخلاف اغلب شهرهای دنيا سازمانهای ديگری برای حل اين مشکلات وجود دارند. وجود اين سازمانها گهگاه نه تنها باری از دوش شهرداری برنمی دارد که به دليل موازی کاری مشکلات را افزون می کند.

شهرداری تهران
شهرداری اين شهر، به دليل بودجه کلان وميزان پولهای بی حسابی که درآن قابل جابه جا کردن است هميشه برای جناح های مختلف سياسی ، منصبی دلپذير بوده است. اما همين بی حساب بودن آن باعث شده که شهرداران اين شهر هم تحت ضربه باشند.
طرح جامع و تفضیلی تهران:
براساس گزارشی که سال گذشته منتشر شد، شهردار خبرداد: با طرح جامع و تفضيلی شهر تهران، تکليف سقف جمعيتی، محدوده وسعت تهران، سرانه های خدماتی اعم از فرهنگی، فضای سبز، تفريحی، ورزشی، معابر، بزرگراه ها، ساخت و سازها و غيره مشخص و ضابطه مند خواهد شد. اين طرح قرار بود درنيمه نخست امسال آماده شود اما با توجه به مشغوليتهای شورا و تغيير مکان شهردار وقت به کاخ رياست جمهوری، نيمه کاره ماند. درارديبهشت ماه امسال در جلسه علنی شورای شهر، رئيس"مرکز مطالعات و برنامه ريزی شهر تهران" با ارائه گزارشی گفت: طرح جامع و تفصيلی تهران، سال آينده پس از تصويب نهايی برای اجرا آماده می شود. همان زمان معاون موسسه شهرسازی پاريس که به تهران آمده بود، شتاب برای نوشتن اين طرح را نگران کننده خواند. اما کمی بعدتر خبرنگاران ديگر خبری از طرح نشنيدند. طرح هنوز هم به شورا نرفته است. اين نخستين طرح جامع شهرتهران نيست و تا کنون چندين بار طرح هايی با همين نام نوشته شده ، اما هيچيک امکان اجرای کامل و به موقع نيافته اند. پيشتر در سال ۷۵ طرحی از سوی وزارت مسکن برای شهر تهران نوشته شد اما اجرا نشد. شهر تهران سالهاست که براساس طرح جامعی که درسال ۴۸ توسط گروه مهندسين فرمانفرماييان تهيه شد، اداره می شود. براين اساس، شهر تهران هيچگاه نخواهد توانست از محدوده" نامطلوبترين " شهرهای دنيا خیلی فاصله بگیرد.
عوامل آلودگی هوا
آلودگی هوا در تمام شهرهای بزرگ رواج دارد. در اروپا تا چهل پنجاه سال پيش آلودگی بيداد می کرد، اما آنها چاره انديشی کردند. امروزه در دنيا اتومبيل هايی توليد می شود که هم مصرف سوخت پايين دارند و هم با فيلترگذاری دقيق، کمتر گاز مسموم بيرون می دهند. ما هم بايد از اين تجربيات و دستاوردها استفاده کنيم. دکتر مشتاقی مهمترين منبع آلودگی هوای تهران را دود و گاز مسموم خودروهای موتوری می داند و عقيده دارد: "کنترل موتور ماشين ها از نظر ميزان توليد آلودگی ضرورت تام دارد. بايد تدابيری انديشيد که تنها موتورهای با استاندارد يورو اجازه حرکت داشته باشند و اگزوز تمام ماشين ها به فيلترهای مخصوص مجهز شوند." رانندگی غلط و عدم رعايت مقررات عبور و مرور ترافيک شدید ايجاد می کند، که باعث افزايش دود می گردد و به آلودگی هوا دامن می زند. اين کارشناس بر ضرورت همکاری مردم تأکيد می کند: "دولت سالهاست که برای کاهش آلودگی هوا چاره انديشی می کند، اما تا مردم همکاری نکنند، کاری از پيش نخواهد رفت. مردم بايد احساس مسئوليت کنند و از موتورسيکلت ها و سواری هايی که بد می سوزند يا روغن سوزی دارند، استفاده نکنند. اتوبوس های شرکت واحد هم منبعی برای توليد گازهای سمی هستند. اگر هوا آلوده است، همه ما مقصر هستيم و همه بايد برای رفع اين مشکل تلاش کنيم تا بتوانيم هوای بهتری تنفس کنيم."
اما چه راه کارهائی می توان پیشنهاد کرد ؟
1- از رده خارج کردن خودروهای فرسوده:
بيشترين ميزان آلودگی هوای تهران ناشی از وجود بيش از دو مليون خودروی فرسوده در سطح کشور است.. بهتر است که بنزين که در کشور ما از آب معدنی هم ارزانتر است، به نرخ بين المللی ارايه شود تا ظرف دو سال بتوان بودجه لازم برای از رده خارج کردن خودروها را طريق تامين نمود. بدين ترتيب اصولاً نگاه داشتن خودروی پرمصرف و فرسوده مقرون به صرفه نخواهد بود و از حجم ترددهای غيرضروری نيز کاسته خواهد شد. این اصلا عادلانه نیست که کسانی که از اتومبيل شخصی بهره مند نيستند سوبسيد بنزين ديگران را متحمل شوند.
2- گسترش وسایل عمومی ،ناوگان متروو فرهنگ استفاده وسایل عمومی:
طی گزارش چندی پیش صداو سیما هزینه تردد هر خودرو عمومی حدود 9 برابر وسایل نقلیه عمومی است حال علت استفاده مردم از وسایل شخصی که عامل ترافیک و آلودگی هوا می شود را می توان در خدمات عمومی بد،تلف شدن وقت مردم در صف وسایل نقلیه عمومی،کیفیت و مطلوبیت پائین و همچنین نظر مردم نسبت به اتومبیل شخصی به عنوان یک وسیله لوکس دید که در مورد آخر می توان به نقش دولت در ترویج فرهنگ استفاده از وسایل نقلیه عمومی تاکید ویژه ای داشت.

3- توزيع ساعات اوج ترافيک در تهران:
اوج ترافیک تهران مربوط به ساعت 6.30 تا 8.30 صبح و 5 تا 7.30 شب بیان کرد.
حال می توان با تغئیر ساعت کار اداره جات دولتی راهکاری هر چند نه بسیار عالی اندیشید.

4- تغئیر ساختار ادارات دولتی:
ایران به دلیل ساختار غیر متراکم و نیمه متمرکز خود دارای ساختار اداری است که کوچکترین مشکل در شهرستانها مردم را به تهران می کشاند. این آمد و شد مردم از سراسر کشور به تهران اگر کم شود مشکلات عمده ای بر طرف خواهدشد. در حاليکه نسبت سرانه تعداد اتومبيل به جمعيت در تهران کمتر از بسياری از شهرهای ديگر دنيا ميباشد، تردد خودرو در تهران بسيار زياد است. اين موضوع باعث راه بندان بسيار سنگين و بطور همزمان آلودگی زياد هوا ميباشد. هر منطقه شهری تهران به تنهايی يک شهر بزرگ محسوب ميشود. تهران عبارت است از بيش از بيست شهر بزرگ کنار هم که افراد آن دائما به شهرهای همسايه تردد دارند. اگر هر يک از مناطق شهری تهران از نظر شغل و خريد و مدرسه و دکتر و غيره برای ساکنانش خودکفا باشد، ميزان تردد خودروها بسيار کمتر خواهد بود


5- عدم تمرکز امکانات جدید در تهران:
کمتر مردم تهران جز برای مسافرت از تهران مهاجرت می کنند. چرا که اکثر امکانات جدید ،بیمارستانها و مراکز درمانی منحصر به فرد در ایران،مراکز علمی و دانشگاهها، اداره جات دولتی مهم در تهران وجود دارد.
چرا نباید هنوز دانشگاهی در ایران بهتر از دانشگاه تهران داشته باشیم. چرا نباید مراکز در مانی در 5و یا 4 کلان شهر ایران پخش شوند تا در تهران و ...
6- دادن تسهیلات به شهر های دیگر:
اکثر شرکت های صنعتی مهم در تهران و اطراف آن مستقرند و یا دفتر مرکزی اکثر شرکت های مهم دولتی در تهران واقعند. می توان با دادن تسهیلات به شهرستانها امکان ایجاد اشتغال در تمام ایران را فراهم کرد . همچنین از حجم تهران کاست. . توسعه فرهنگ مهاجرت از تهران به ساير شهرها به همراه دادن امکانات و امتيازات تجاری و توليدی به شهرهای ديگر و محدود ساختن امتيازات تجاری در تهران ميتواند مردم را به مهاجرت به شهرهای ديگر متمايل نمايد که بالطبع باعث کاهش آلودگی تهران ميشود.
عدم کنترل گازهای خروجی از کارخانه ها کمبود فضای سبز متناسب برای جمعيت موجود در تهران در افزايش الودگی هوا موثر هستند
7- ایجاد شکاف هوائی در تهران:
بدليل موقعيت جغرافيای تهران وجود کوه های بلند در شمال و شرق تهران و جهت باد (جنوب غربی به شمال شرقی) هوای آلوده تهران امکان خروج از شهر را نمی يابد. طرحی چندی پیش از سوی کشور ژاپن برای ایجاد شکلاف هوائی تهران از کوههای البرز داده شد که به دلیل هزینه زیاد مورد قبول واقع نشد .
چرا که دولت ما عادت به مسکن زدن درد دارد تا درمان قطعی درد.
8- صرف زمان برای برنامه ریزی و تعهد به آن:
تهران بزرگترين شهر جهان نيست و دارای بيشترين حجم ماشين ها هم نيست. بالاخره شهرهای بزرگتر از تهران هم راهکارهايی در پيش گرفتند و مثلا نيويورک با جمعيت ۲ الی ۳ برابر تهران و با اتومبيل های خيلی ارزانتر از تهران و فرهنگ تک سرنشينی و... اين مشکلات رو حل کرده. کمی کار کارشناسی و تحقيقی و هزينه می تواند مشکلات را حل کند مشکل ترافيک را بايد از تغييرات طراحی شهری شروع کرد. يعنی بجای تعريض معابر، کاربری شهری را تغيير داد و مکانهای عمومی را از تجمعی به واحدهای محله ای در اطراف شهر منتقل نمود و در کنار منطقه های اداری سايت مسکونی ايجاد کرد
کشور ژاپن یک پنجم مساحت ایران و دو برابر جمعیت ایران را دارد اما برنامه ریزی شهری صحیح آنها عامل رهائی از مشکلاتشان شده است. (بعضی ها دلیل تفاوت ایران و ژاپن را در تفاوت وقت در برنامه ریزی و اجرا می دانند. ایران:وقت کم برای برنامه ریزی و اجراهای طولانی ژاپن وقت زیاد برای برنامه ریزی و زمان کم برای اجرا)

9- حضور فن آوری اطلاعات:
کاهش تقاضا برای سفرهای درون شهری از طريق ارائه خدمات الکترونيکی و خريدهای الکترونيکی - باجه های خودپرداز بانکی - گسترش فرهنگ استفاده از پيک پستی خصوصی و دولتی - کنترل رشد شهر - ارزان کردن خدماتی که توسط پيکهای مختلف ارائه ميشود و...
دكتر وردي نژاد
محمدرضا سالستانی

اول    قبل    بعد    آخر