سارس وشبکه های مجازی ارتباطات

مقدمه:

درطول تاریخ برخی ازملت ها توانسته اند درشرایط سخت وبحرانی، تهدیدهای محیط پیرامون خود را به فرصت تبدیل کرده وبا بهره گیری از" شرایط ویژه " با بسیج امکانات، مدیریت بحران و تلا ش خستگی ناپذیر، برمشکلا ت غلبه کرده وآموزه های جدیدی بردستاوردهای بشر بیافزایند. این آموزه ها می تواند برای سایر ملل درسهای ارزشمند وتجارب پرباری تلقی شود تا جوامع گوناگون مجبور نشوند هزینه های مادی و معنوی فراوانی برای غلبه برمشکلا ت وبلا یا بپردازند.
جدیدترین تجربه درچین شیوع بیماری سارس درچین و کسب تجربه وآموزه های این کشوربرای غلبه نسبی براین بیماری و تحصیل دستاوردهای گرانبها بود. ازچمله، چین در" مدیریت بحران سارس " توانست با کمک فناوری ارتباطات و راه اندازی " شبکه مجازی ارتباطات " خسارت بیماری را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.

متن:

بحران سارس پیامدهای بسیار وخیمی برکشورچین داشت. ازجمله دربعد اقتصادی موجب میلیاردها دلار هزینه، ازدست رفتن میلیونها فرصت شغلی، کاهش رشد GDP از9/8 % به حدود 5 % دردوره اوج بیماری ، کاهش اعتبار دربازارهای بین المللی و تعطیلی سراسری درچین شد. اما دولت چین، پس از" خطای اولیه " درپنهان نگه داشتن بیماری به امید کنترل سریع آن و" جلوگیری از پیامدهای اقتصادی "، اقدامات اساسی و همه جانبه ای درجلوگیری ازگسترش این بحران ودرنهایت کنترل آن به عمل آورد.
ازمهمترین زمینه های فعالیت دولت چین که بازده بسیار سودمندی برای این کشور داشت، ایجاد زیرساخت " تکنولوژی اطلاعات " (Information Technology ) یا (IT ) بود که دولتمردان وکارشناسان این کشور را با واقعیات جدیدی نسبت به اهمیت این تکنولوژی نه تنها درعرصه مدیریت بحرانها، بلکه درتجارت نوین، تصاحب بازارهای جهانی، آموزش، امنیت، بهداشت ونظایرآن بهترآشنا کرد.
اهمیت این تکنولوژی برای چین هنگامی روشن تر می شود که بدانیم درطول " بحران سارس" کلیه مدارس، دانشگاهها وبسیاری ازمراکز دولتی تعطیل وسفرها، حمل ونقل های غیراضطراری وهرگونه تجمع عمومی ممنوع گردیده بود.
دراین میان دولت هوشیارچین با کم کردن تماس فیزیکی افراد وبهره گیری مناسب رایانه واینترنت قادرشد ازشیوع خارج از کنترل ویروس خطرناک سارس پیشگیری نماید. مهمترین حرکت نظام منضبط وکارآمد دولتی و حزبی چین این بود که با ایجاد یک شبکه مجازی زنده و بهنگام (Online) وبهره گیری از سایت های اینترنتی دولتی ضمن حفظ سازمان دولت و تسهیل چرخه امور جاری کشور، ازانتقال ویروس توسط افراد مشکوک ومبتلا به سایر جامعه جلوگیری کند.
این تجربه موجب شد که " چارچوبی قابل بهره برداری " برای هرنوع بحران مشابه خلق گردد.

اقدامات اساسی دولت:

1. سایتهای اینترنتی دولتی اطلاعات بسیارمهمی درمورد مراقبت وعدم هراس عمومی بویژه بصورت زنده (Online) برای مطلع ساختن مردم ارائه دادند ومردم را برای حضور درشبکه مجازی ارتباطات تشویق نمودند.

2. ارائه اطلاعات مورد لزوم درمورد آلوده ترین مناطق کشور، شهرها و محلا ت وچگونگی گسترش آن وآمار جدید هر12 ساعت یکبار ازطریق شبکه سراسری.

3. ارائه مجانی ویدئوکنفرانس به وزارت بهداشت که موجب انتقال سریع تحربیات بین بیمارستانها ومراکزدرمانی و ارتباط دائم تیمهای درمانی با یکدیگر می گردید. ازاین خدمات برای ارتباط کادردرمانی وپزشکی وحتی برخی بیماران با خانواده های خود که به دلیل قرنطیته، امکان خروج ازمحدوده تعیین شده را نداشتند، فراهم گردید.
گزارش شده است که درطول بحران دوماهه، 5 میلیارد دقیقه ازشبکه مجازی استفاده شده است.

4. رصد کردن افراد مبتلا به بیماری ازطریق موبایل و با بهره گیری از سیستم GPS برای کنترل ارتباطات و رفت و آمدها وازاین طریق جمع آوری افراد مشکوک ومبتلای به سارس.

5. درطول بحران سارس که رفت وآمد وتماسهای شهری واداری با یکدیگر، کاهش یافت. براساس آمار بدست آمده، به طورمتوسط درهرلحظه، 40 تا 50 هزارنفرهمزمان درشبکه اینترنتی گفتگو(Chat) مینمودند واین امرموجب کاهش مسائل اجتماعی وافزایش تحمل عمومی برای عبورازدوره بحران بود.

6. پیامهای موبایلی(SMS) درطول بحران گسترش بسیارچشمگیری داشت ودولت دراین برهه نسبت به کاهش هزینه تماسهای دیجیتالی مبادرت نمود. اهمیت این مسأله درآن است که بدانیم تنها درسال 2002، تعداد 80 میلیارد پیام موبایلی درچین رد وبدل شده است.

تلاشهای آموزشی درشبکه ارتباطی:

بهره برداری ازوسایل ارتباط جمعی وامکانات تبادل اطلاعات الکترونیکی در" شبکه غیر رو در روی ارتباطی " دربخشهای آموزشی وتربیتی نیزمورد استفاده وسیع قرارگرفت. دراوج بحران سارس وتعطیلی مراکزآموزشی وتفریحی درپکن وسایر شهرهای آلوده، شبکه مجازی ارتباطات، کارآمدی خود را درآموزش وحفظ سلا مت وکم کردن تماسهای فردی و فیزیکی بازی کرد.
بخشی از اقدامات دولت چین دراین رابطه عبارتند از:

1. برنامه های زنده درشبکه های اینترنتی برای مقاطع خاص تحصیلی، به منظور رفع سوالات ومشکلا ت به صورت برنامه ریزی شده ویا با ابتکار خود معلمین (Chat Room) برگزارگردید.

2. برای مقطع راهنمایی ودبیرستان درشهرهایی که بیشترین آلودگی را داشتند (نظیرپکن) 80% تدریس واطلاع رسانی بصورت کلا سهای الکترونیک برگزارشد.

3. ارتباطات اساتید ودانشجویان ازطریق پیامهای الکترونیکی (E-mail) برای رفع ابهامات، دریافت راهنماییها ونیز بهره وری از جزوات ومتون درسی ادامه یافت.
4. با توزیع راه دور نرم افزارهای آموزشی، بازار فروش نرم افزارها وبسته های آموزشی رونق یافت.
5. آموزش تلویزیونی ورادیویی برای عموم مردم بسیارخوب عمل نمود بطوریکه روزی 5 ساعت برای هرمقطع تحصیلی، کلا سهای آموزشی با مجرب ترین اساتید ومعلمان برگزارمی شد وسؤالها ازطریق اینترنت، فاکس وتلفن پاسخ داده می شد.

امورتجاری وبازرگانی درشبکه زنده ارتباطی:

· درطول بحران سارس، شرکتها ومؤسسات تجاری وبازرگانی که قادر به برقراری ارتباط واستفاده ازشبکه الکترونیک مناسب و Online بودند، موفق شدند ازدامنه وشدت خسارتهای وارده کاسته وضمن حفظ تماس با منابع تأمین مواد اولیه، مشتریان وهمکاران خود، ازورشکسته شدن شرکت جلوگیری وحتی با حفظ مشتریان، سود تجاری ویژه نیزبدست آورند که میانگین سوددهی این دسته از کمپانیها حدود 30% بوده است.

جالب است بدانیم که:

· اطلاعات کامل وپایه ای از41 کشورآسیایی درشبکه اینترنتی دراختیار تمامی تولید کنندگان چینی قرارگرفت تا بتوانند با بررسی لازم مشتریان مناسب خود را پیدا کنند ودرطول دوره بحران منزوی وزمین گیرنشوند.
· دردوره بحران سارس، روزانه 400 هزار مورد مراجعه به شبکه های الکترونیکی دولتی وجود داشت که کمترین حجم تماسها 48 % رشد را نشان می دهد ودرمورد برخی سایتها تا 700 % افزایش مراجعین وجود داشت.
· کلیه قوانین ومقررات مهم وجدید کشورچین شامل 200 دستورالعمل ویزه ومقررات تجاری دوره بحران، برای صادرکنندگان و واردکنندگان ونیزبازرگانان واتباع سایرکشورها درسایتهای اینترنتی قرارگرفت.
· اگرچه تمرکز اصلی اقدامات درحال انجام برروی تجارت الکترونیک قرارگرفت، اما بخش مربوط به آگهی وتبلیغات، نه تنها هزینه های برقراری شبکه را پوشش داد بلکه درآمد مناسبی نیز به همراه داشت.
· درنمایشگاه بین المللی "گواندونگ درجنوب چین" که به دلیل بحران سارس با استقبال محدودتری مواجه شد، مراجعه به سایت الکترونیکی نمایشگاه به رقم بی سابقه 60 میلیون مورد رسید که درس بزرگی برای مقامات ذیربط درگسترش این شبکه به صورت Online بود.
· درنمایشگاه دیگری که نخستین آزمون فروش الکترونیکی را تجربه نمود، برابر شرایط عادی سودآوری حاصل شد.
· شرکتهایی که درصنعت IT ، نرم افزاری و امور رایانه ای والکترونیکی فعال بودند دردوره شیوع سارس ازبازار ورونق فوق العاده برخوردارشدند.

تجربیات، نقاط ضعف ومشکلات بهره برداری ازشبکه مجازی ارتباطی دراوج شیوع سارس:
بدنبال تخفیف شرایط ویژه ومنفی شدن نرخ رشد ودامنه شیوع بیماری ذات الریه (SARS )، مراکز تحقیقاتی وعلمی ونظارتی دولتی وشبکه های حزب حاکم برچین به جمع بندی تجربیات، نقاط ضعف ونیزمشکلات عمومی بهره گیری ازشبکه زنده ارتباطی پرداختند.
این کارشناسان با توجه به جوان بودن بحث شبکه زنده (Online) ارتباطی درچین مهمترین مشکلا ت را دردوره بحران چنین دسته بندی کردند:

1. هنوزدربسیاری ازبخشهای دولتی، مؤسسات ونهادهای مهم، شبکه Online الکترونیکی به صورت فرهنگ عمومی درنیامده است.

2. درطول بحران سارس درپاره ای اوقات، اطلاع رسانی دیرهنگام صورت می گرفت که نیازمند هماهنگی دقیق تربود.

3. بخشهای قابل توجهی ازجامعه بزرگ چین، حتی درشهرها، نتوانستند بهنگام ومناسب ازاین شبکه استفاده کنند. دلایل آن، عدم آشنایی، نداشتن آموزش، فقدان سخت افزارهای مربوطه ونظایرآن بود.

4. برخی ازبیمارستانها مجهزبه " شبکه الکترونیکی" نبودند ومتأستفانه نتوانستند درشبکه اطلاع رسانی مجازی وشاهراههای ارتباطی Online وویدئو کنفرانسها شرکت نمایند. به همین دلیل میزان تلفات دراین بیمارستانها افزایش نشان می دهد.

5. هزینه وآبونمان اینترنت وتلفن تصویری به طورکلی برای مردم چین بالاست واین امرموجب محدودیت دسترسی به شبکه می شود.

6. هنوز نظام مدیریت الکترونیکی (E-Government) درموارد حساس، نظیرنظام دریافت وپرداخت شبکه پولی درچین وارد نشده والبته دربین مردم هم اعتمادسازی لازم به این نظام صورت نگرفته است.

7. درمبحث آموزش، عدم وجود یک نظام هماهنگ ملی وسراسری درتدریس وتحصیل کلیه دانش آموزان، مانع بهره برداری کامل وبهینه ازآموزشهای تلویزیونی، ماهواره ای والکترونیکی گردید.

8. جمعی ازاساتید ومعلمان بدلیل عدم آشنایی وفقدان آموزش لازم درکاربا شبکه الکترونیکی نتوانستند تجربیات آموزشی وتوانمندیهایشان را دراختیارسایردانش آموزان حاضردرشبکه قراردهند.

جمع بندی و نتیجه گیری:

تجربیات حاصله ازآزمون شبکه مجازی ( Virtul network) جدید درچین وجمع بندی نقاط قوت وضعف این حرکت مقامهای تصمیم گیردردولت را به این نتیجه رسانده است که دراجلاس آتی حزب کمونیست، مبحث فناوری ارتباطات واصلاحات ساختاری مورد نیاز برای آماده سازی بدنه دولت وایجاد شرایط "E.goverenment" را مد نظرقراردهند.
چینی ها درنظردارند ظرف پنج سال آتی بازارجهانی IT را ازآن خود سازند ومعتقدند که برای رسیدن به هدف فوق،
ایجاد اصلاحات قانونی برای بسترسازی مناسب به منظور استفاده حداکثرازفناوری ارتباطات درعرصه های مختلف بویژه مباحث تجاری، مالی، پولی الکترونیکی ضروری خواهد بود وازهم اکنون زمینه سازی آن دربخش کارشناسی نهادهای ذیربط درحال انجام است.
پیش بینی می شود درهمین راستا، تدوین قوانین وضرورتهای حفاظتی برای سالم سازی فعالیتهای " مالی - پولی " وجلوگیری ازهرگونه سوءاستفاده وبرقراری قوانین شدید تنبیهی برای متخلفین، بزودی ارائه گردد.
یکی ازموارد مهمی که اینک دردستورکارمسئولین دولتی قرارگرفته است، ضرورت تسهیل هرچه بیشتردسترسی بخشهای مختلف صنعتی چین به تجارت الکترونیک وفناوری پیشرفته ارتباطات اقتصادی می باشد. درهمین راستا یکی ازپیشنهادهای مطرح درمراکز تحقیقاتی وپژوهشی که بنظرمی رسد مورد استقبال مقامات قرارگرفته است، تشویقهای مالیاتی برای شرکتهایی است که بخشی ازتجارت خود را بصورت الکترونیکی انجام دهند. براین اساس، شرکتها و مؤسسات تجاری فعال دراین عرصه مورد تخفیف، بخشودگی ویا دست کم، قسط بندی مالیاتی قرارخواهند گرفت.
ازآنجا که چین دربخش سخت افزارفناوری اطلاعات و اصولا ً صنایع الکترونیک پیشرفتهای مناسبی درمقایسه با رقبای آسیایی خود، نظیرهند بدست آورده است، گذشته ازتداوم رشد دراین بخش، نهادهای مسئول، تلا ش جدی را دربخش نرم افزاری، بویژه مبتنی برنیازهای بخشهای دولتی - خصوصی چین وهمسوبا مقتضیات جامعه چینی مبذول خواهد داشت.
توجه به این نکته مهم است که یکی ازمشکلا ت چین دراین عرصه، عدم وجود " استاندارد یکسان " درتولید محصولات این کشور و نیز، عدم وجود نظام هماهنگ تحصیل وامتحانات دربخش آموزش می باشد. بنابراین شاید یکی ازچالشهای پیش روی نظام دولتی چین، ایجاد هماهنگی وهمسویی تمامی بخشهای ذیربط دررعایت الگوهای واحد درامورتولیدی وآموزشی است که این امربا توجه به عدم تناسب ویکسانی نرخ رشد توسعه درمناطق مختلف جغرافیایی این کشور، موانعی را به همراه خواهد داشت.
اینک پیش بینی می شود جمهوری خلق چین به تدریج دراجلا س های منطقه ای، موضوع " استاندارد دیجیتال درآسیا " را دردستورکاراین نشستها قراردهد تا استانداردهایی همسو با منافع ملی خود را بصورت قواعد فرامرزی گسترش دهد. این امردررفابتهای منطقه ای آتی برای چین امری ضروری خواهد بود.
درمبحث آموزش، دولت چین ازهم اکنون اقدامات اولیه برای بیشترین بهره وری از فناوری ارتباطات را انجام داده است. طبق اعلام مسئولین آموزش و پرورش این کشور، ازسال آینده تحصیلی، ازمقطع راهنمایی به بالا، دروس و واحدهای اجباری برای آموزش اینترنت وفناوری ارتباطات، شامل کلا سهای الکترونیکی، آموزش ازراه دور وسخت افزارونرم افزارهای موردنیازآن وتجارت الکترونیکی، درج خواهد گردید. بدیهی است این آموزشها دردانشگاهها درسطوح بالاتری تدریس خواهد شد.
همچنین برای معلمین واساتید آموزشهای لازم درخصوص سخت افزارها ونرم افزارهای مورد نیازجهت آموزش ازراه دور، برگزارخواهد شد تا درکوتاه مدت برای بحرانها و شوکهای ناخواسته نظیر سارس ودردرازمدت برای ایجاد شبکه مجازی ارتباطات ملی وجهانی درقالب " دولت الکترونیکی " آماده گردند.
درخصوص اصلاح نظام آموزش، مباحث مورد نظردردستورکارکمیسیون دولتی اصلا حات قرارگرفته است که پیش بینی می شود به تدریج مصوبات آن به بخش های آموزشی کشور ابلاغ گردد.
یکی ازضرورتهایی که درامرتجارت نوین جهانی ازنقش وجایگاه مهمی برخورداراست ودولتمردان چینی درطول بحران سارس به اهمیت آن پی بردند، برقراری خطوط تماس Online با دنیای خارج وطرفهای تجاری خود میباشد.البته تجربه به دست آمده نشان داد که تمامی نهادهای دولتی وغیردولتی چینی باید به شبکه وشاهراه اطلاع رسانی وارتباطات غیر رو در رو بپیوندند تا درصورت تکرارچنین بحرانهایی، دولت وجامعه غافلگیرنشوند وچرخش امورحیاتی دراجتماع متوقف نگردد. اما تجربه طلا یی چین دراستفاده اضطراری ازشبکه ارتباطات مجازی، بویژه برای حضوردربازارجهانی، یافتن طرف تجاری، تداوم ارتباط وحتی حفظ تماس دائم یا بخشی ازمشتریان وفروشندگان جهانی، چینی ها را ازاین امرغافل نساخت که چین درقیاس با کشورهای توسعه یافته، دارای عقب ماندگی است وبرای رسیدن به سطح مطلوب باید تلا ش مضاعف نماید.
بدیهی است پکن تا رسیدن به مرحله ای که فرایند مذاکراتی و اموراداری- مالی خود را ازطریق شبکه سراسری وزنده دنبال کند راهی طولانی درپیش خواهد داشت ولی طبق یک مثل چینی " سفردورکره زمین با قدم اول آغاز میشود."
اینک با توجه به آنچه که اشاره شد، به نظرمی رسد، چین ازتلخیها وضربات ناشی ازبحران سارس، درسهای شیرین وارزشمندی بدست آورده است.
براساس این تجربه نه تنها نظام دولتی وسیستم اطلاعاتی خود را برای مقابله بحرانهایی نظیر سارس بهترآماده نموده است، بلکه افکارعمومی وبویژه بدنه کارشناسی وماهرکشوررا برای مراحل نوینی ازرشد وتوسعه وتسهیل عضویت آرام وکامل درسازمان تجارت جهانی آماده می سازد.

دکتر فریدون وردی نژاد